De trein raasde door het vlakke, Duitse landschap. Het ritmische geklak van de wielen op de rails klonk als een voortdurende waarschuwing. Ik zat aan het raam van de coupés, de kille ruit tegen mijn voorhoofd gedrukt. Henk lag tegenover mij te slapen, zijn ademhaling zwaar en onregelmatig. De verwondingen in zijn gezicht kleurden inmiddels dieppaars, een Stille getuige van het geweld dat ons leven binnengedrongen was.
In mijn handen hield ik vaders notitieboekje. Ik bleef de woorden herlezen. Dossier 408-B.
Wat kon er in dat dossier staan dat vijftig jaar na de val van de Berlijnse Muur nog steeds zo gevaarlijk was dat mensen er moorden voor wilden plegen? Als de man met de littekens inderdaad mijn echte vader was, waarom wilde mijn Nederlandse vader mij dan naar Berlijn sturen? Wat als de hele geschiedenis die de man in het polderhuisje vertelde een verdraaiing van de werkelijkheid was geweest?
Na een reis van bijna zes uur rolde de trein het imposante Hauptbahnhof van Berlijn binnen. De enorme glazen overkapping liet een mat winterlicht door. We stapten uit in de kille lucht van de Duitse hoofdstad. De stad rook naar steenkool, nat beton en de typische geur van een grootstedelijke winter.
"We moeten naar het Stasi-Unterlagen-Archiv," zei Henk, terwijl hij zijn kraag opsloeg tegen de snijdende wind. "Ik heb onderweg op mijn telefoon gezorgd voor een afspraak via een oude kennis van vader. Een historicus die daar werkt."
We namen de U-Bahn naar de Normannenstraße, waar vroeger het hoofdkwartier van de beruchte Oost-Duitse geheime dienst gevestigd was. Het complex van grauwe, betonblokken gebouwen straalde nog steeds een ijzige, wrede autoriteit uit. Dit was de plek waar honderdduizenden levens waren ontleed, bespioneerd en verwoest.
Een magere man met een dikke bril en een wat versleten corduroy jasje opende de deur van een van de zij-ingangen. "Herr Henk? Herr Wout?" vroeg hij met een zwaar Duits accent.
"Ja, Doctor Weber?" antwoordde Henk.
De man knikte nerveus en wenkte dat we snel naar binnen moesten komen. Hij leidde ons door schier eindeloze, ondergrondse gangen met TL-verlichting die zachtjes zoemde. De muren waren geschilderd in het typische, trieste groen uit de DDR-tijd.
"Uw vader, Herr De Jong, was een legende in onze archieven," fluisterde Doctor Weber terwijl we liepen. "Hij was een van de weinige westerse agenten die erin slaagden om het netwerk 'Die Spinne' te infiltreren. Een groep die dubbelspionnen gebruikte om zowel het Oosten als het Westen te chanteren."
"En Dossier 408-B?" vroeg ik gehaast.
Weber bleef staan voor een zware stalen deur met een digitaal cijferslot. Hij keek schichtig om zich heen. "Dat dossier is officieel vernietigd in 1989, vlak voor de val van de Muur. Maar uw vader heeft destijds een micronicus-kopie verborgen in het persoonlijke archief van de gehate generaal Mielke. Alleen uw vader wist de exacte locatie."
Weber toetste de code in en de stalen deur zwaaide met een dof geluid open. We stappen een gigantische ruimte binnen, gevuld met rijen hoge stalen stellingen waarop duizenden kartonnen dozen en ordners gestapeld stonden. De geur van oud papier en chemische bewaarmiddelen sloeg op mijn adem.
Weber liep doelgericht naar gangpad 44, stelling B. Hij pakte een kleine, stoffige doos onder uit een rek en zette hem op een metalen leestafel. Hij opende de doos en haalde er een klein, vierkant stukje glas uit: een microfilm.
"Dit is het," zei Weber. Hij zette de microfilm in een oude projector die op de tafel stond. Met een klik ging de lamp aan, en een vergroot beeld van verbleekte Duitse documenten werd geprojecteerd op de witte muur tegenover ons.
Ik stapte dichterbij. Mijn ogen scanden de Duitse teksten. Bovenaan de eerste pagina stond een stempel: STRENG GEHEIM.
Daaronder stond een foto van een jonge man. Een man met donker haar, een strakke kaaklijn en een doordringende blik. Mijn hart maakte een sprong. De man op de foto leek als twee druppels water op mij toen ik dertig was.
"Das ist dein Vater," fluisterde Weber.
"Zie je wel?" zei ik tegen Henk. "Ik ben het! Ik ben de zoon van de spion!"
Maar Weber schudde zijn hoofd. hij draaide aan het wieltje van de projector om de volgende pagina te tonen. "Nee, Herr Wout. Kijk goed naar de tekst bij de foto."
Ik las de Duitse woorden, vertalend in mijn hoofd zover mijn kennis van de taal het toeliet:
‘Agent ID: 408-B. Naam: Viktor Vance. Status: Geliquideerd op 14 november 1964 door Nederlandse BVD-agent Gerrit de Jong.’
Gerrit de Jong... dat was de naam van mijn vader! Mijn Nederlandse vader had de spion gedood!
Ik las snel verder:
‘Reden van liquidatie: Vance probeerde zijn eigen baby te gebruiken als menselijk schild om de grens over te vluchten. Na het neerschieten van Vance nam agent De Jong het kind mee naar Nederland om het op te voeden als zijn eigen zoon, ter bescherming tegen de wraakacties van Vance's handlangers.’
De tranen schoten in mijn ogen. Het hele verhaal dat de man met de littekens had verteld, was een verdraaiing. Mijn Nederlandse vader was geen dief of een verrader. Hij was een held. Hij had mij gered uit de handen van een monster dat zijn eigen kind als schild wilde gebruiken. Hij had mij mee naar huis genomen, van mij gehouden en mij beschermd, ten koste van zijn eigen rust en geluk.
"Maar wie was de man met de littekens dan?" vroeg Henk met verwarde stem.
Weber scrolde naar de laatste pagina van de microfilm. Er verscheen een tweede foto. Een foto van een jonge vrouw met ijsblauwe ogen.
"Dat was de assistent van Vance," zei Weber. "Haar naam was Magda Vance. Ze raakte zwaargewond bij de schietpartij in 1964, maar overleefde. Ze had een dochter... Els."
Een koude schok ging door mijn binnenste. Els was niet mijn zus. Ze was de dochter van de vrouw die met mijn biologische vader samenwerkte!
Plotseling klonk er een doffe knal door het archief. De lichten in de reusachtige kelderzaal vielen in één klap uit. We werden gehuld in een totale, inktzwarte duisternis.
Het geluid van de draaiende ventilator van de projector stopte. In de stilte die volgde, hoorden we het geluid van zware stappen die de stalen trap afkwamen.
Dan klonk er een stem. Een vrouwenstem, koud en galmend door de donkere gangen van het archief:
"Bedankt dat jullie het dossier voor me opzocht hebben, jongens. Mijn moeder heeft vijftig jaar gewacht op deze gegevens."
Het was Els. En ze was niet alleen.
