De stap die ik zette was er een van pure wanhoop. In plaats van me over te geven aan de man van Helena, keerde ik me om en sproot uit alle macht de smalle Wijngaardstraat in.
"Halt! Blijf staan!" schreeuwde de man achter me. Het geluid van zijn zware stappen weergalmde tussen de historische gevels.
Ik keek niet meer om. Mijn koers veranderde; het Stadsarchief waar Helena me naartoe had gesproken was een valstrik geweest om me klem te zetten. Mijn opa’s handgeschreven boodschap had alles veranderd. Als Leo Van den Berg nog leefde, was de hele historie waarop Helena haar wraak zocht gebaseerd op een reusachtige leugen. Of erger nog: op een doordacht complot dat vijftig jaar verborgen was gebleven.
Ik rende richting het noorden, weg van het drukke centrum en naar de oude havenbuurt. De kasseien veranderden in verweerd asfalt en de elegante winkelpanden maakten plaats voor grimmige, bakstenen magazijnen en roestige hijskranen die als zwarte skeletten afstaken tegen de avondlucht. De wind die van de Schelde over het water blies was koud en droeg de geur van zout, diesel en verrot hout met zich mee.
Mijn longen brandden van de inspanning, maar de adrenaline hield me op de been. Ik bereikte de Eilandje-wijk en keek schichtig om me heen. Voorlopig leek ik mijn achtervolger te zijn kwijtgeraakt in de kronkelige steegjes van de oude binnenstad, maar ik wist dat Helena’s netwerk over de hele stad reikte.
Ik haalde het vergeelde papiertje weer uit mijn zak en las de woorden van opa Piet opnieuw: Zoek de kluis onder de oude houtzaagerij aan de Dokken.
Oud-Antwerpenaren wisten dat de Eilandje-wijk vroeger vol zat met kleine houtbewerkingsbedrijven en scheepswerven die het hout geleverd kregen via de dokken. Als antiektaxateur had ik een redelijke kennis van historische bedrijfskaarten. Opa Piet was van beroep timmerman geweest voordat hij naar Gent vluchtte. Had hij vóór 1962 in Antwerpen in een houtzaagerij gewerkt?
Ik liep met snelle, verdekte pas langs de Kattendijkdok. De oude houten kranen en historische schepen lagen stil in het rimpelende water. Mijn oog viel op een vervallen, langwerpig gebouw met een verroest golfplaten dak aan de rand van het water. Op de verweerde gevel stond in vaalwitte letters gekalkt: Hout- en Zaagwerk Van Houtte & Zonen - Anno 1928. Het pand zag er verlaten uit; de ramen waren dichtgetimmerd met multiplex platen en rond het hekwerk hing een zware ketting met een roestig hangslot.
Mijn hart klopte in mijn keel. Dit moest de plek zijn.
Ik keek schichtig rond. De straat was verlaten op een enkele voorbijrijdende vrachtwagen na. Ik stapte over het lage hekwerk, sluipt langs de zijkant van het gebouw en zocht naar een ingang. Aan de achterkant, grenzend aan het donkere water van het dok, vond ik een vermorzelde houten deur die op een kier stond.
Met een zacht gekraak duwde ik de deur open en stapte naar binnen.
De lucht binnen was dik van de geur van zaagsel, vocht en afgestorven tijd. In het vage licht dat door de spleten van de dichtgetimmerde ramen viel, zag ik enorme, verroeste cirkelzagen, verrotte stapels balken en oude werkbanken bedekt met een dikke laag stof. Het was также stil als in een graf.
"Opa, waar heb je het verborgen?" fluisterde ik in de duisternis.
Ik haalde mijn telefoon tevoorschijn en zette de zaklampfunctie aan. De lichtstraal sneed door de donkere ruimte en wierp lange, griezelige schaduwen op de muur. Ik begon de vloer af te zoeken naar een luik of een geheime toegang. Houten planken kraakten onder mijn gewicht.
Piet was een meester-timmerman geweest. Als hij iets verborg, zou het niet simpelweg onder een losse plank liggen; het zou verwerkt zijn in de structuur van het gebouw zelf.
Ik liep naar de grootste werkbank in het midden van de zaak. Het zware eikenhouten blad was diep ingesneden door decennia van handwerk. Ik zakte door mijn knieën en scheen met mijn lamp onder het blad. Daar zag ik het: op een van de steunbalken van de bank was hetzelfde symbool gesneden dat ook op de achterkant van het horloge stond — de zwaluw boven de stromende rivier.
Mijn vingers streken over het hout. Aan de rand van het symbool voelde ik een klein, vierkant houten knopje. Ik drukte er krachtig op.
Met een droge klik en het geluid van schurende scharnieren schoof een deel van de houten vloerbedekking achter de werkbank een centimeter omhoog. Een klein, smal luik werd zichtbaar.
Mijn vingers trilden zo erg dat ik bijna mijn telefoon liet vallen. Ik trok het zware luik omhoog. Een steile, stenen trap leidde naar beneden, een pikdonkere kelder in. Een ijskoude, muffe lucht stroomde omhoog.
Ik aarzelde een seconde. Helena's dreigementen echoden in mijn hoofd, maar de drang om de waarheid over mijn grootvader te ontdekken was sterker dan mijn angst. Ik zette mijn eerste stap op de stenen treden en daalde langzaam af.
De kelder was klein en opgetrokken uit ruwe bakstenen. In het midden van de ruimte stond een eenvoudige houten tafel met daarop een zware, ijzeren brandkast uit de jaren vijftig. De kast had een draaischijf met cijfers en een zware hendel.
Naast de brandkast lag een afgedekt voorwerp onder een stoflaken. Ik liep er naartoe en trok het laken er in één beweging vanaf.
Mijn adem stokte in mijn keel.
Onder het laken stond een grote werkbank vol horlogemakersgereedschap, precies zoals dat in de goudsmederij van Victor lag. Maar wat mijn aandacht écht trok, was de wand achter de tafel. Die hangt vol met zwart-witfoto’s en krantenknipsels uit 1962.
Op de foto’s zag ik twee jonge mannen. De ene was ontegenzeggelijk mijn opa Piet, jong, gespierd en grijnzend. De andere man was slank, dracht een bril en droeg het zilveren horloge aan zijn pols dat nu in mijn zak zat. Leo Van den Berg.
Maar een van de krantenartikelen op de muur bracht me aan het wankelen. De kop luidde:
DIAMANTROOF MEIR: LEO VAN DEN BERG HOOFDVERDACHTE VAN DIEFSTAL EN MOORD OP ZIJN VADER.
Ik staarde naar de gele letters. Leo was geen slachtoffer. Leo was volgens de oude kranten de verdachte!
Toen hoorde ik plotseling een zacht geluid van boven. Het kraken van houten vloerplanken in de zaaghal boven mijn hoofd. Snel. Doelgericht.
Iemand was me de houtzaagerij in gevolgd.
Ik doofde meteen het licht van mijn telefoon en duuk weg achter de zware ijzeren kluis. In de absolute duisternis van de kelder hoorde ik het langzame, kille geluid van stappen op de stenen trap.
En toen klonk er een stem uit de duisternis, een stem die dieper en ouder was dan die van de mannen van Helena:
"Jonas... leg het horloge op de tafel en kom tevoorschijn. Je opa heeft je hier naartoe gestuurd om een schuld in te lossen die al vijftig jaar openstaat."
---
