Drie maanden later.
De grote zaal van de rechtbank in Amsterdam was koud en formeel. Het daglicht viel door de hoge ramen op de houten banken. Ik zat op de eerste rij, samen met Mark en mr. Hendriks.
Aan de overkant, achter de tafel voor de verdachten, zaten Matteo en Elena.
Ze droegen geen dure merkkleding meer. Matteo droeg een eenvoudig, verkreukeld grijs pak; Elena droeg een zwarte trui en haar haar zat in een snelle knot. Ze zagen er ingevallen uit, getekend door de drie maanden die ze in voorarrest hadden doorgebracht.
Gedurende de hele zitting durfden ze me niet één keer in de ogen te kijken.
De officier van justitie las de aanklacht voor. Het was een vernietigende lijst: grootschalige oplichting, valsheid in geschrifte, identiteitsdiefstal, witwassen en financieel misbruik van een hulpbehoevende oudere. De bewijzen die mr. Hendriks en de FIOD hadden verzameld, waren onomstotelijk. De valse medische verklaringen, de stiekem overgeboekte bedragen, de opvaardiging van de vlucht naar Dubai—het liet geen enkele ruimte voor twijfel.
Toen de advocaat van Matteo het woord kreeg, probeerde hij de schuld nog af te schuiven.
‘Mijn cliënt handelde uit paniek door dreigend faillissement,’ betoogde de advocaat. ‘Er was geen sprake van voorbedachten rade om zijn moeder leeg te roven, maar van een wanhopige poging om zijn bedrijf te redden met het idee het geld later terug te betalen...’
Ik balde mijn vuisten onder de tafel. Wanhopige poging? Ze hadden een vlucht naar Dubai geboekt!
De rechter, een strenge vrouw met een scherpe blik, onderbrak de advocaat.
‘Meneer de raadsman,’ zei de rechter koud. ‘Uw cliënt heeft zijn ernstig zieke moeder, terwijl ze op de Intensive Care lag, een schuld van driehonderdduizend euro op haar woning geladen en is vervolgens op een vliegtuig naar een niet-EU land gestapt. Noemt u dat 'het geld later terugbetalen'?’
De advocaat viel stil en keek naar de grond.
Toen was het tijd voor de slachtofferverklaring.
Mijn moeder was niet aanwezig in de zaal. Haar gezondheid was na het ziekenhuisavontuur weliswaar wonderbaarlijk vooruitgegaan—de chemokuren waren inmiddels afgerond en de tumor was succesvol verwijderd—maar de artsen hadden haar afgeraden om de emotionele belasting van de rechtzaak mee te maken.
In plaats daarvan stond ik op. Ik liep naar het katheder in het midden van de zaal, pakte het papier dat ik had voorbereid en keek strak naar de rechters.
‘Mijn moeder is achtenzestig jaar oud,’ begon ik met een vaste stem. ‘Toen ze te horen kreeg dat ze kanker had, beloofden haar kinderen dat ze er niet alleen voor zou staan. Mijn broer en zus maakten zelfs een appgroep aan met de naam 'Mam'. Ze zeiden dat we een team waren.’
Ik pauzeerde even en wierp een korte, snijdende blik op Matteo en Elena. Elena boog haar hoofd dieper.
‘Maar het 'team' bestond uit één persoon,’ ging ik verder. ‘Terwijl ik nacht na nacht aan haar bed zat, haar haren waste en haar hielp ademen, waren mijn broer en zus bezig met iets anders. Ze zagen de ziekte van hun moeder niet als een tragedie, maar als een financiële kans. Ze hebben gebruik gemaakt van haar zwakte, haar vertrouwen en haar liefde.’
Ik keek de rechter recht in de ogen aan. ‘Mijn moeder is niet alleen fysiek bijna kapotgemaakt door hun daden, maar ook emotioneel. Het ergste wat een ouder kan overkomen, is ontdekken dat de kinderen van wie ze houdt, haar behandelen als een prooi. Ik vraag de rechtbank om niet alleen te kijken naar het geld dat is gestolen, maar naar de emotionele verwoesting die ze hebben achtergelaten.’
Ik ging weer zitten. Mark pakte mijn hand vast en kneep er stevig in.
Na een korte schorsing kwam de rechter terug voor het vonnis.
‘Het handelen van de verdachten getuigt van een stuitend gebrek aan moraal, mededogen en respect voor menselijke waardigheid,’ sprak de rechter met luide stem. ‘U heeft uw eigen moeder, op het kwetsbaarste moment van haar leven, zakelijk uitgekleed en op de rand van de afgrond gebracht.’
Het vonnis was meedogenloos:
Matteo Van Dijk werd veroordeeld tot vier jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf.
Elena Van Dijk werd veroordeeld tot drie jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf.
Daarnaast werden al hun persoonlijke bezittingen, auto's en bankrekeningen verbeurdverklaard om de schadeclausule van driehonderdduizend euro en de eerdere gestolen bedragen tot de laatste cent terug te betalen aan mijn moeder.
Toen de politieagenten Matteo en Elena in boeien afvoerden uit de zaal, keek Elena voor het eerst op. Onze blikken kruisten elkaar. Er lagen tranen in haar ogen. Ze bewoog haar lippen en fluisterde: ‘Het spijt me, Sara.’
Ik antwoordde niet. Ik draaide me om en liep de zaal uit, de vrijheid tegemoet.
